De auteur

« Je suppose que venir au monde, c’est un emprisonnement à vie, jusqu’à un certain point. Il faut peut-être avoir connu ce qu’est l’emprisonnement pour pouvoir en parler, je ne le sais pas. Chose certaine, c’est qu’on est pogné dans une cage, que ce soit une cage sociale, une cage thoracique, une cage céphalique, une prison, une cage matrimoniale, ou que ce soit notre propre doute. Qu’on le veuille ou non, de temps en temps, on pogne les barreaux, on regarde à travers et on se pose des questions. À quoi ça sert de vivre ? À quoi ça sert d’être là ? À quoi ça sert de mettre au monde des êtres qui vont revivre les mêmes
angoisses ? ”

Plume Latraverse (Canadees auteur)

Alles begon bij mijn geboorte. Ik bevond mij in dezelfde kooi als mijn ouders. Het was niet verboden mij te voeden. In het begin flessen melk en daarna zoetigheden. En daarna omhelzingen en mooie woorjes: “mijn klein lammetje”. En dan kleine nummertjes om op te voeren: zet een plaat op, speel “broeder Jacob” op de piano. En ik was fier omdat de toeschouwers goedkeurend knikten.

Maar op een dag moest ik van kooi wisselen. Helemaal alleen in een grote groep kinderen. Al wat ik mij kan herrinneren is het slechte eten, het bezoek van Sint Niklaas, de eerste sneeuw en een vuile broek in de klas omdat tekenen belangrijker was dan triviale bezigheden.

Ik herinner mij een meisje tijdens een verblijf aan de kust in de zomer dat mij toonde wat ik moest doen in een kerk. Opletten niet aan de verkeerde kant van de stoel te gaan zitten, knielen aan de juiste kant van de stoel. En niet vergeten de knieën te buigen bij het verlaten van de kerk. Ik bootste het meisje na en begreep niet goed waarom dingen zo moesten gebeuren. Hoewel ik niet ouder was dan vier voelde ik mij als een vreemde eend in de bijt.

En dan plots een andere kooi. Hier liepen de kinderen per twee in de rij en begonnen dan een litanie op te voeren in een taal die ik niet begreep. Gelukkig werden de woorden af en toe benadrukt met komische gebaren. Zinnen eindigend op “bi” werden al spelend gepunktueerd met een gestrekte vinger en zinnen eindigend op “bom” werden onderstreept met een gebalde vuist.

En dan moesten we onze ogen met onze handen bedekken tijdens het uitspreken van de woorden “chema Israel adonai elohenoe, adonai echad”. Van tijd tot tijd piepten wij door onze vingers. Gelukkig gebeurde er niets. Slechts jaren later besefte ik dat ik deze woorden uitsprak: “ Luister Israel de eeuwige is onze god, de eeuwige is één”

Het aanleren van de klandestiniteit begint vroeg in het leven. Op school was het verplicht de traditionele klederdracht met franjes en een potsje te dragen. We mochten de Belgische nationale culinaire trots niet eten – het pakje friet – omdat de olie met runds- of erger nog met varkensvet bereid was. Rijden met de auto was op zaterdag strict verboden. Gezien worden in de auto op zaterdag of met een pakje friet rondlopen volstond om zwaar gestraft te worden. Slagen op de vingers met een liniaal en in de hoek staan met de handen omhoog waren geen zeldzame straffen. Voor minder religieuze kinderen was het belangrijk niet gezien te worden door de klasgenootjes. Ik heb nooit begrepen waarom mijn ouders die eerder vrijdenkers waren mij in een religieuze school hebben gestoken. Spijts al behoor ik nog steeds tot die kooi. Vandaag voel ik nog steeds die eigenaardige schuldgevoelens en drang om mij te verstoppen wanneer ik in een synagoge stap of wanneer ik in een orthodoxe joodse buurt wandel.

Voor mijn omgeving was het evident dat de religieuze princiepes van de bijbel letterlijk moesten toegepast worden. Het was ongehoord deze zelfs in vraag te stellen. Ik bootste gewoon mijn vriendjes na. Een potsje dragen was even belangrijk als een broek dragen. Mijn potsje verliezen was even erg als mijn broek verliezen.

Maar een gebeurtenis veranderde mijn perceptie van mijn omgeving. Lijdend aan luchtwegproblemen werd ik zoals vele kinderen in die periode naar een kuuroord gestuurd in Zwitserland. Hierdoor kwam ik in een gans nieuwe kooi terecht. Plots veranderden alle regels. Geen dagelijkse gebeden meer, geen potsje meer, de aksenten werden verlegd. De Zwitserse discipline van hygiene, verplicht middagdutje, systematisch opbergen van kleding en speelgoed, calligraphie en strenge spellingregels waren mijn godsdienst geworden. En in tegenstelling hiermee de geneugten van de bergen.

Maar ik bleef in de greep van mijn eerste kooi. De voorbereidingen voor kerstmis stoorden mijn perceptie van een zevenjarig kind. De kerstboom en het kerstekind maakten geen deel uit van mijn vorige kooien. Conform de tweede kooi bootste ik de anderen na en deed ik alsof ik meezong.

De terugkeer naar de vorige kooi was geen sukses. Door mijn afwezigheid was ik achteruit gesukkeld voor de joodse godsdienstlessen en diende ik lessen te volgen in een aanpassingsklas. Mijn motivatie voor religie was hierdoor niet erg groot. Gelukkig was de leraar van deze klas zeer vooruitstrevend. Met hem ontdekte ik voor het eerst Israel op de landkaart. Hassidische- en wereldlitteratuur werden door elkaar gehaald en verhalen zoals dat van Robinson Crusoë vergezelden de meest klassieke hassidische verhalen. Hij gaf mij de grootste morale les van mijn leven: “een goede daad wordt altijd beloond”. Philosophie geïllustreerd zowel door de leken – als hassidische verhalen. Goede daden kunnen jaren begraven blijven als zaadjes die dan plots na jaren kunnen ontluiken in een prachtige bloesem.

Pas terug aangepast aan die kooi, kwam ik weer in een andere kooi terecht. Mijn ouders waren in een echtscheidingsprocedure gesukkeld en ik werd naar een internaat gestuurd. Een griezel, de enige liefdesdaad die ik ontving van mijn ouders was een flesje voor mijn dagelijkse portie foltering: een lepeltje levertraan… Zonder familie of vrienden is het moeilijk zich gelukkig te voelen. Ik landde in een andere planeet. Het schoolprogramma behoorde tot een andere kooi. Ik kreeg les over Sint Maarten, de geschiedenis van de boer… en die ploegde maar verder…
’s Avonds was de eenzaamheid zwaar te dragen.

Na zes moeilijke maanden kon ik terug naar mijn allereerte kooi. De leraars hadden veel begrip voor mij en ik kon rekenen op hun steun en sympathie. De hereniging van mijn ouders gaf nieuwe hoop en enthousiasme. Zo belandde ik uiteindelijk in het Koninklijk Atheneum, een pluralistische lekenschool. Hier leefden beide kooien samen. Ik haalde voordeel uit het gedoogbeleid ten opzichte van de joodse feestdagen waardoor ik twee maal zo veel vrije dagen had. Maar de overmaat aan werk om de verloren lessen in te halen was een zware prijs die hiervoor moest betaald worden. Nieuwe ketens van sympathie vormden zich. En ik maakte kennis met een nieuwe kooi: de migranten.

Ten tijde van mijn atheneumjaren noemden zij zich niet Mohammed, Slimane of Rachid, maar Marco, Enzo, Jean-Paul, Ivan of Bjorn. Voor redenen die niet meteen duidelijk waren mochten wij onmiddellijk op de sympathie rekenen van Marco, Enzo en Jean-Paul maar was de verhouding met Vladimir en Bjorn ondermaats. De eersten hielpen ons de verloren uren bij te houden en de laatsten waren blij tijdens onze afwezigheid hatelijke taal te verkondigen zoals: “Spijtig dat de gaskalmers niet tot het einde hebben gewerkt…”

De kooi van de clerus was tamelijk amorph, zonder duidelijk standpunt, maar wel zeer nieuwsgierig wat de joodse erfenis betrof. Storend vond ik wel dat in de Christelijke klassen over Palestina werd gesproken en in de Joodse klassen over Israel…

Tot de leeftijd van zestien conform mijn startkooi volgde ik scrupuleus de Joodse voorschriften. Ik maakte deel uit van een Joodse religieuze jeugdbeweging en sloeg nooit een ochtendgebed over. Met de adolescentie kwam echter de opstandigheid. Waarom per se een keppeltje dragen? Een middeleeuwse discriminatoire regel die aan de Joden werd opgelegd. Weg ermee! Waarom mocht men niet omgaan met meisjes? Die wondermooie fascinerende schepsels die mijn geest en daden in een wel bepaalde richting deden draaien. Waarom een expert worden in het opzeggen van gebeden om vooruit te geraken in de religieuze jeugdbeweging?

Ik veranderde uit eigen beweging van kooi en belandde in een nationalistische joodse jeugdbeweging. Vandaag verwart men nationalistisch en religieus, maar in die dagen waren de nationalistische joodse bewegingen eerder lekenbewegingen. Ik verloor mijn keppeltje, leerde protestsongs op mijn gitaar spelen en kende mijn eerste kalverliefdes.

Maar die kooi was politiek niet korrekt. De goede gemeenschap aanvaardde geen beweging die aan de jeugd princiepes aanleerden van fierheid en eer. De fierheid Joods te zijn en de eer zijn geest niet te verkopen waren de hoofdprincipes van die beweging.

Die beweging zag de band van het Joodse volk met haar land als een cultureel en historisch onaanvechtbaar recht. Een band bezegeld door het meest gepubliceerde document in de wereld:…de bijbel.

Ieder die de bijbel gelezen heeft weet dat het land van Israel beloofd werd door God aan de kinderen van Israel. Of je daarin gelooft of niet, feit is dat Joden 3000 jaar in dat land hebben geleefd. En meer opzienbarend, zelfs de Koran voorspelt de terugkeer van de kinderen van Israel of Bani Israel zoals zij in de Koran worden genoemd naar het land van Israel (sura 17, 104).

Of ze nu vermoord worden door Titus, zoals Flavius Jozephus getuigt in zijn “Oorlog der Joden” in het begin van onze jaartelling of door Godfried van Bouillon zoals de kruisvaart kronieken ze ons rapporteren, of door de Arabische revolte zoals de Jerusalem Post van 1929 aanhaalt, de geschiedenis blijft zich herhalen: Joden worden uitgemoord in hun eigen land. Waarom?

Kristenen beschouwen het boek “ De oorlog der Joden” van Flavius Josephus, die de val van Jerusalem beschrijft als het bewijs van hun gelijk ten opzichte van de Joodse weigering de Messias te erkennen. De geschiedenis daarentegen toont duidelijk aan dat de slachting van honderd duizend Joden gekruisigd tuusen Jerusalem en Jaffa veroorzaakt werd door de tweespalt van de Joodse leiding ten opzichte van de oprukkende Romeinse legioenen. Een van deze honderd duizend Joodse “zonen van god” die het gebed Avinoe malkenoe (onze vader) prevelden werd later de enige “zoon van god” voor de Romeinen.

En 2000 jaar later werd de Joodse leider Menachem Begin door zijn rivaal Ben Goerion beschoten op zijn schip Altalena voor de kust van Tel Aviv.

De principes van Jabotinsky de mentor van Menachem Begin die zijn gehechtheid aan het land van zijn voorvaders toonde door beide oevers van de Jordaan open te willen houden voor Joodse aanwezigheid werd bestempeld als fascisme. Het fatsoenlijk gekleed zijn in tegenstelling tot de revolutionnaire slecht geklede kibboets leden werd als snobbisme afgedaan. En het eervol weigeren van het Duitse bloedgeld werd afgewimpeld als te idealistisch.

In die geest trad ik toe tot deze kooi die zichzelf zou ingehaald zien door de geschiedenis. Inderdaad de zesdaagse oorlog van 1967 zou deze visie onderschrijven. De afwezigheid van een duidelijk standpunt in verband met het land van Israel creëerde een juridisch hiaat voor de inwoners van Judea en Samaria sinds 1967. Vandaag blijft de politieke tweestrijd in Israel deze staat, lichtbaken en referentie voor alle Joden in de wereld, in gevaar brengen.

En dan volgde een nieuwe kooi: De rationele kooi van de wetenschappelijke studies. Iedere bewering dient gestaafd door objectieve en herhaalbare observaties. Met groot enthoesiasme opende deze manier van denken mij de poorten van een wereld waar ieder feit een rationele verklaring had. Kennis en de macht van kennis hebben een zeer krachtig anxiolytisch effect op de angsten teweeggebracht door de mysteries van het leven. Natuurlijk is in het begin het gebrek aan perspectief opzichzelf een oorzaak van nieuwe angsten, maar na een tijd wanneer de feiten binnen hun proportionneel kader terechtkomen verdwijnt de angst samen met de onwetendheid.

Mijn ervaring was echter dat het stijgen op de ladder van de rationele samenleving bovenop de irrationele angsten de kooien niet deed verdwijnen. Erger nog, deze kooien worden niet als irrationneel ervaren maar met rationnele argumenten verdedigd. Familiale, sociale, religieuze, culturele kooien blijven aanwezig. Vooral op de arbeidsmarkt zullen deze kooien het bekomen van werk afremmen welk ook de vorm van vrijheid en democratie aanwezig is in dat land. De irrationnele criteria worden dan gemaskerd door zogezegde objectieve en wetenschappelijke criteria.
Een illustratie voor deze stelling is een grapje over het ingangsexamen van een blanke en een zwarte Amerikaan die objectief vragen over hetzelfde onderwerp moesten beantwoorden.

De verantwoordelijke voor het ingangsexamen vraagt aan de blanke man:

– Wat was de naam van het grootste schip dat ooit door een ijsberg getroffen werd en zonk?
…De Titanic!
– Goed
Hierop vroeg hij aan de zwarte:
– En hoeveel mensen verdronken hierdoor?
-…

En zo zag ik mij gebonden aan mijn familiale kooi met een schattige vrouw vanuit dezelfde sociale kooi. Uiteindelijk belandde ik terug vanwaar ik was vertrokken. Maar rond mijn “kooi” of “cocoon” zoals ze vandaag zeggen veranderde van alles en nog wat. Ten opzichte van de beslissingen die ik moest nemen in verband met mijn werk, mijn familie en sociale problemen rondom mij, trachtte ik trouw te blijven aan mijn culturele achtergrond en oplossingen te vinden conform onze huidige maatschappij.

Hier volgen enkele bedenkingen over de essentiële waarden van het Jodendom zoals mijn levenservaring, mijn hedendaagse kennis en mijn openheid van geest mij in staat stelden een onderscheid te maken tussen mythen en werkelijkheid.

Advertenties
Gepubliceerd on oktober 31, 2007 at 6:35 pm  Comments (1)  

The URI to TrackBack this entry is: https://drjoods.wordpress.com/about/trackback/

RSS feed for comments on this post.

One CommentPlaats een reactie

  1. ik mag dit graag lezen


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: